EMEP'li Bayhan’dan yükseköğretimde hak ihlalleri hakkında soru

(ANKARA) - Emek Partisi (EMEP) İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, Türkiye’de yükseköğretim alanında artan hak ihlallerine ilişkin TBMM Başkanlığına soru önergesi verdi. Bayhan, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in yanıtlaması amacıyla, ÜNİVDER raporunda en az 251 hak ihlali vakasının tespit edildiğini ve bu sayıların üniversitelerde yaşanan ihlallerin sadece 'buzdağının görünen kısmı' olduğunu belirterek, bakanlığın durum hakkında görüşünü sordu.

Bayhan, Üniversite Öğretim Üyeleri Derneği (ÜNİVDER) tarafından yayımlanan "Üniversitelerde Hak İhlalleri Raporu 2025"e atıfta bulunarak, yükseköğretimde akademik özgürlük, ifade özgürlüğü, çalışma koşulları ve iş güvencesinin ciddi biçimde ihlal edildiğini vurguladı. Raporun 2025 yılı verilerine göre, en az 251 hak ihlali basına yansıdı; bunların %87,6’sı devlet, %12,4’ü vakıf üniversitelerinde gerçekleşti. Bu ihlallerin, yalnızca "buzdağının görünen kısmı" olduğu ifade edilmektedir. En yaygın ihlal yüzde 23,1 ile akademik özgürlük ihlalleri olup, bunu liyakatsiz atamalar ve yolsuzluk iddiaları takip etmektedir. Öğrenci etkinliklerinin engellenmesi, akademisyenlerin ifade özgürlüğünün kısıtlanması, bilimsel faaliyetlerin yasaklanması ile disiplin soruşturmaları başlıca ihlal biçimleridir ve liyakatsiz atamalar özellikle adrese teslim kadro ilanları ve bilimsel ölçütlerin göz ardı edilmesiyle görülmektedir.

Bayhan, önergesinde, söz konusu ihlallerden kaç tanesine idari yaptırım uygulandığını, hangi tür yaptırımlar verildiğini ve bu ihlallerle ilgili inceleme veya soruşturma başlatılıp başlatılmadığını sordu. Ayrıca, 2016 sonrası uygulanan rektör atama sistemi ile birlikte üniversite senatoları ve fakülte yönetimlerinin etkisizleştiği, karar süreçlerinin rektörlüklerde merkezileştiği eleştirilerine de değinerek, yükseköğretimde artan hak ihlalleri ile rektörlük sistemi arasında bir ilişki olduğunu ve bu uygulamaların üniversite ortamını nasıl etkilediği konusunda görüş istedi. Öğrenci etkinliklerinin engellenmesi, disiplin soruşturmaları ve kolluk müdahalelerinin artması gibi gelişmelerin üniversitede özgürlükleri nasıl etkilediği, Bakanlık tarafından nasıl değerlendirildiği soruldu.

Raporda yer alan vakıf üniversitelerindeki akademisyenlerin iş güvencesinin, işten çıkarılma oranlarının ve uygulanan yöntemlerin de kamuoyuna yansıdığı belirtildi. 2025 yılında toplam kaç akademisyenin işten çıkarıldığı ve Bakanlığın denetim ve yaptırım konusunda ne düşündüğü soruldu. Raporun, üniversitelerin kamusal ve bilimsel kurumlar olmaktan uzaklaşıp rant ve kâr alanlarına dönüştüğünü ifade ettiği ve bunun yükseköğretim politikalarının sonucu olup olmadığına dair görüşleri de talep edildi. Ayrıca, yükseköğretim alanındaki yapısal sorunların çözümüne yönelik politika değişiklikleri planlanıp planlanmadığı ve etkili bir politika geliştirilmediği takdirde, sivil toplum ve üniversite bileşenleriyle ortak politikalar oluşturma planlarının da olup olmadığı soruldu.