İHD, Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporunun eksikliklerine rağmen barış dönemi için çok önemli olduğunu belirtti. Çalışmaların hızla hayata geçirilmesini talep etti.
İnsan Hakları Derneği (İHD), Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nun raporuna ilişkin yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, silahlı çatışmaların sona ermesi ve müzakere sürecinin tarihi bir eşik olarak kabul edildiği belirtildi; raporun dili, güvenlik odaklı yaklaşımı ve geçiş dönemi adaletine yer verilmemesinin ise eleştirildi.
Açıklamada, silahlı çatışmaların uzun yıllar büyük acılara ve ekonomik, sosyal, siyasal kırılmalara yol açtığı anlatıldı. 2024 yılında başlayan süreçte çatışmalardan kaynaklanan ölüm ve ihlallerin neredeyse tamamen sonlandığı kaydedildi. İHD, silahsızlanma ve silahlı çatışmanın sona erdirilmesini, TBMM’de kurulan Komisyonun farklı toplumsal katmanlardan kişiler ve STK’ları dinlemesini tarihi bir eşik olarak değerlendirdi; eksikliklerine rağmen barışçıl çözüm arayışını koruduklarını vurguladı.
Açıklamada, raporda kullanılan dilin sürecin ihtiyaçlarına uygun olmadığından bahsedildi; geçmiş dönemin kavramlarına sıkça referans verilmesinin, barış fikriyle mesafe oluşturduğu ifade edildi. Ayrıca, Kürt meselesinin eşit yurttaşlık ve dil gibi temel talepler bağlamında ele alınmadığı, meselenin sadece güvenlik ve terör çerçevesinde değerlendirildiği belirtildi.
Yasal düzenlemelerin silah bırakmanın güvenlik birimlerince tespit edilmesine bağlanmasının çelişkili olduğu ve silah teslimi sürecinin geciktirilmesinin şiddete dönüş riskini artırdığı vurgulandı. Ayrıca, silahların akıbeti ve köy korucularının durumu gibi somut önerilerin de raporda yer almadığı belirtildi. Merkezi yönetimin riskler içerdiği ve sürecin daha çoğulcu yürütülmesi, sivil toplumun aktif katılımının sağlanması gerektiği söylendi.
Raporda geçiş dönemi adaletine ilişkin herhangi bir öneriye yer verilmemesinin en büyük eksiklik olduğu belirtildi. Faili meçhul cinayetler, zorla kaybetmeler ve yerinden edilmeler gibi İnsan Hakları ihlallerinin ele alınmasının, toplumsal barış açısından hayati önemde olduğu kaydedildi. Demokratikleşme önerilerinin önemli bölümüne katıldıklarını belirten İHD, yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı gibi temel meselelerde eksiklikler olduğunu vurguladı.
Hesaplamalara göre, çözüm iradesinin geniş kesimlerce paylaşıldığı ve Komisyon çalışmalarının önemli ölçüde bir uzlaşı sağladığı belirtildi. Ayrıca, Komisyon üyeleri ve siyasi partiler arasındaki farklılıkların çözüm iradesini etkilemediği ifade edildi; Komisyon’un çok önemli bir rol oynayabileceği bildirildi. Hızlı yasal düzenleme ve alt komisyonlar kurulması çağrısı yapıldı; süreçte oluşabilecek gecikmelerin ve risklerin önlenmesine vurgu yapıldı.
