İran genelinde son 10 gündür devam eden protestolarda en az 35 kişi yaşamını yitirdi. Güvenlik güçleriyle göstericiler arasında çatışmalar sürerken, uluslararası tepkiler devam ediyor.
İran genelinde son 10 gündür devam eden protestolarda en az 35 kişi hayatını kaybetti. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), ölü sayısının doğrulanan kişilerden ikisinin güvenlik güçleriyle bağlantılı olduğunu açıkladı.
İran yetkilileri toplam ölümler hakkında resmi açıklama yapmazken, iki güvenlik görevlisinin öldüğünü duyurdu. HRANA’ya göre, İran genelinde 10 gün içinde en az 35 kişi yaşamını yitirdi, 60’tan fazla protestocu yaralandı ve 1.200 kişi gözaltına alındı.
Ekonomik krizin tetiklediği protestolar, rejim karşıtı eylemlere dönüştü. 28 Aralık’ta esnaf ve tüccarların protestolarıyla başlayan gösteriler, günler içinde toplumun farklı kesimlerine ve öğrenciler de dahil olmak üzere yayıldı. İran’ın 31 eyaletinden 27’sinde etkili olan gösterilerde, dini yönetime karşı sloganlar atıldı. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, protestocular ile güvenlik güçleri arasında şiddetli çatışmalar görüldü; bazı bölgelerde güvenlik güçlerinin protestolara katıldığı iddia edildi.
İran’daki protestolarda, Tahran Büyük Çarşısı’nda toplanan kalabalık, Dini Lider Hamaney’i hedef alarak “Diktatöre ölüm” sloganları attı. Protestocuların düşmanlarına karşı yoğun göz yaşartıcı gaz kullandığı ve çevik kuvvet polislerine ‘Onursuz’ diye seslendiği görüldü. Ayrıca Necefabad kentinde, gözaltına alınan çocukların serbest bırakılması için ebeveynler adliye önünde uyardı. Bir baba, “Size ültimatom veriyoruz. 20 yaş altındaki çocuklarımızı 24 saat içinde serbest bırakın, yoksa gösterilere katılacağız” dedi. Bir diğer bölge olan Cheragh Barq’ta ise, “özgürlük, özgürlük, özgürlük” sloganlarıyla protesto edildi ve güvenlik güçlerinin müdahalesi görüldü.
ABD Başkanı Donald Trump, dün İran’daki protestolarda ‘barışçıl protestocuların öldürülmesi halinde’ Tahran’ın ABD’in askeri müdahalesi ile karşı karşıya kalacağı tehdidinde bulundu ve “Hazırız, tetikteyiz ve harekete geçmeye hazırız” dedi. Ancak, çatışmalarda ölümlerin yaşanmasının ardından pazar gecesi yaptığı açıklamada, daha fazla protestocunun ölmesi halinde “çok sert şekilde vurulacaklarını” ifade etti.
İran’ın en yetkili dini lideri Hamaney, protestolarda ayrım yapılarak, “meşru protestocularla” sorun yaşanmaması gerektiğini, ancak “isyancıların” yerlerine oturtulması gerektiğini belirtti. Yargı Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ise, ekonomik taleplerin “haklı ve meşru” olduğunu ancak, isyancılara karşı sert önlemler alınacağını açıkladı. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ise, İlam eyaletinde yaşanan ölüm olaylarını araştırmak üzere özel bir heyet kurulmasını talimatlandırdı ve ABD Dışişleri Bakanlığı, güvenlik güçlerinin protestoculara yaptığı müdahale sırasında bir hastaneye baskını “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi. BM Genel Sekreteri Guterres, çatışmalarda yaşanan can kayıpları ve yaralanmalar nedeniyle “derin üzüntü” duyduğunu belirtti ve daha fazla ölümün önlenmesi çağrısında bulundu. Iran Human Rights örgütü ise, sekiz eyalette en az 27 protestocunun, aralarında çocukların da bulunduğu, güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü açıkladı.
Bu gösteriler, 2022’de hayatını kaybeden Mahsa Amini sonrası başlayan gösterilerin en geniş katılımlı ve şiddetli yürüyüşleri olarak kayda geçti. İnsan hakları örgütleri, Amini’nin ölümünden sonra gerçekleşen olaylarda 500’den fazla kişinin yaşamını yitirdiğini, 20 bin kişinin gözaltına alındığını belirtti.
