CHP Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, Türkiye’nin büyüme hızındaki azalmanın sürdürülebilir olmadığını ve tarımda yaşanan küçülmenin ciddi Gıda krizi riskini artırdığını belirtti.
CHP Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, tarım politikalarının durumu hakkında açıklama yaptı. Sarıbal, Türkiye’nin son 25 yılın en sert tarımsal küçülmesini yaşadığını ifade etti.
Sarıbal, IMF ve Dünya Bankası tarafından dayatılan neoliberal politikaların, 2000’li yılların başından beri siyasi iktidarlarca uygulandığını ve bu politikaların tarımda derin bir istikrarsızlık yarattığını vurguladı. Bu süreçte tarımın büyüme hızının gayrisafi yurt içi hasılanın gerisinde kaldığını belirtti.
Sarıbal, açıklamasında şunları kaydetti: “Son 22 yılda Türkiye ekonomisi yıllık ortalama yüzde 5,4 büyürken, tarım katma değeri yalnızca yüzde 3’te kaldı. 2025 yılının üçüncü çeyreğinde ekonomi yüzde 3,7 büyürken, tarım sektörü yüzde 12,7 oranında küçüldü. Bu tablo, ekonomi literatürüne 'negatif büyüme' diye geçmiştir. Yüzde 12,7’lik küçülme yanlış tercihler, ideolojik körlük ve plansızlıkla oluşmuş politik sonuçtur. Eğer büyüme devam ediyorsa ve tarım küçülüyorsa, bu durum sürdürülebilir değil; büyük bir gıda krizinin habercisidir.”
Sarıbal, mazot, gübre, ilaç ve tohum gibi temel girdilerdeki büyük artışların, çiftçiye verilen desteklerle karşılanamadığını belirtti. Endüstriyel tarım modelinin yoğun girdi kullanmasına dayandığını ve bu girdilerin büyük bölümünün çok uluslu şirketlerin kontrolünde olduğunu vurguladı.
Ticari tohum ve pestisit pazarında BASF, Bayer, Corteva ve Syngenta gibi şirketlerin küresel piyasayı domine ettiğine değinen Sarıbal, “Bu şirketler tohum pazarının %56’sını, pestisit pazarının ise %61’ini kontrol ediyor. Gübre pazarında ise en büyük 10 şirket yaklaşık %40 paya sahip. Türkiye’nin temel girdilerde dışa bağımlı olması, döviz kurlarındaki artışın maliyetleri yükseltmesine neden oluyor ve bu da çiftçiyi girdi kullanımını azaltmaya zorluyor. Sonuçlar verim kaybı, kalite düşüşü ve az üretim oluyor,” dedi.
Sarıbal, 2024 verilerine göre tarımda istihdamın yaklaşık 4,8-5 milyon kişi olduğunu, bunun toplam istihdamın yaklaşık %15’ine karşılık geldiğini belirtti. Ancak, çalışan başına düşen katma değerin çok düşük olduğunu ve 2015 yılı sabit dolar fiyatlarıyla 2024’te kişi başına tarımsal katma değerin sadece 14 bin dolar seviyesinde kaldığını açıkladı. Bu oran, Arjantin’de 174 bin dolar, ABD’de 85 bin dolar, Avustralya’da 127 bin dolar ve diğer ülkelere kıyasla oldukça düşük durumda. Sarıbal, iktidarın övündüğü 74 milyar dolarlık tarımsal hasılanın çiftçinin cebine girmediğini sözlerine ekledi.
