ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iş yapan ülkeler için yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı. Bu karar, Türkiye–İran enerji iş birliğinin geleceğini yeniden gündeme getirdi ve uzmanlar değerlendirmelerde bulundu.
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya platformu Truth Social’dan yaptığı paylaşımda, İran ile ticaret yapan ülkelerin ABD ile gerçekleşen tüm ticarette yüzde 25 gümrük vergisi ödemesini duyurdu. Trump, açıklamasında, İran ile iş yapan ülkelerin bu vergiyi hemen ödemeleri gerektiğini ve kararın kesin ve nihaî olduğunu belirtti.
İran’ın en büyük ticaret ortakları arasında Çin, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye, Hindistan ve Pakistan bulunuyor. Türkiye ve İran arasındaki enerji iş birliği, doğal gaz, petrol, elektrik ve enerji altyapısına yönelik anlaşmalarla sürdürülüyor. Bu kapsamda, doğal gaz ticareti 1996’da imzalanan anlaşmayla başlamış ve fiili gaz akışı 2001 yılında gerçekleşmiştir. İran, Türkiye’nin önemli doğal gaz tedarikçilerinden biri olmayı sürdürürken, iki ülke uzun vadeli arz güvenliği, ticaret hacminin artırılması ve enerji altyapısının güçlendirilmesi konularında taahhütte bulunmuştur.
Mevcut doğal gaz anlaşması 2026’de sona erecek olup, taraflar yeni projeler ve üçüncü ülkelere yönelik enerji iş birliği konularında görüşmelere devam etmektedir. Anlaşmalar, Türkiye’nin enerji arzını çeşitlendirilmesine katkı sağlarken, İran için bölgesel enerji ticaretinde istikrar ve gelir akışını sürdürebilmek anlamına gelmektedir. Ancak Trump’ın bu yaptırım kararı, anlaşmaların devam edip etmeyeceği konusunda belirsizlik yaratmıştır.
Enerji politikaları uzmanı Necdet Pamir, ANKA Haber Ajansı’na yaptığı değerlendirmede, Türkiye ile İran arasındaki doğal gaz anlaşmasının uzun vadeli ve ABD yaptırımlarına bağlı olduğunu belirtti. Pamir, anlaşmanın yenilenip yenilenmeyeceğinin ABD’nin tutumu ve Türkiye’nin yaklaşımına göre şekilleneceğine vurgu yaptı. Ayrıca, Pamir, İran’dan alınan yıllık yaklaşık 10 milyar metreküp doğal gazın Türkiye ihtiyacının önemli bir kısmını karşıladığını ve anlaşma sona erdiğinde alternatiflerin maliyetli olabileceğini ifade etti.
Pamir, Türkiye’nin İran’dan aldığı doğal gazın, ülkeyi doğudan besleyen stratejik bir hat olduğunu ve bu kaynağın sıvılaştırılmış doğal gaz ile ikamesinin maliyetli olacağını vurguladı. Ayrıca, Türkiye’nin yaklaşık yüzde 90’ını ithalatla karşılayan doğal gaz tüketiminin yaklaşık altıda birinin İran’dan geldiğine dikkat çekti. ABD’nin enerji alanındaki baskıları ve yaptırımlar nedeniyle, Türkiye’nin bu anlaşmayı uzatma yönünde güçlü bir pazarlık yapabileceğine işaret etti.
İran gazının devre dışı bırakılması halinde, alternatiflerin ekonomik açıdan Türkiye’nin aleyhine olacağını belirtti. Pamir, bu geçişin maliyetlerinin, sıvılaştırma, taşıma ve gazlaştırma maliyetlerini içerdiğine ve ulusal onur, enerji güvenliği ile dış politika açısından önemli olduğunu kaydetti. Son olarak, Pamir, ABD yaptırımlarına boyun eğmenin hem bağımsızlığı zedeleyeceğini hem de uzun vadede ülke bağımsızlığını tehlikeye atacağını vurguladı.
