ABD ve İsrail’in İran’a açtığı savaş devam ederken, savaşın dünya ekonomilerine etkisi giderek artıyor. Petrol fiyatlarının yükselmesiyle uluslararası örgütler, savaşın uzun sürmesi halinde büyük maliyetlerin ortaya çıkacağını belirtiyor.
ABD ve İsrail’in İran’a açtığı savaş, yeni boyutlar kazanırken, savaşın dünya ekonomilerine etkisi petrol fiyatlarındaki artışla birlikte giderek artıyor. Uluslararası finans, ticaret ve gıda örgütleri savaşın devam etmesi halinde ortaya çıkacak maliyetlerin büyüklüğüne dair uyarılar yapıyorlar. Ancak savaşın sona ermesine dair henüz bir umut bulunmuyor.
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından, İran ve Körfez ülkelerindeki petrol ve doğal gaz sahalarının ve büyük işletmelerin bombalanması, petrol fiyatlarını 117 dolara kadar yükseltti. Son iki gün içinde Hürmüz Boğazı’nın açılması için yoğun çaba gösterilmesiyle petrol fiyatları 107 dolara kadar indi; ancak karamsarlık devam ediyor. Enerji işletmelerinin zarar görmesi, savaş sona erse bile, arz ve fiyatlar üzerinde etkisinin devam edeceği öngörüsü var.
Türkiye’de petrol fiyatlarının etkisi hissedilmeye başladı. Eşel mobil sisteminin devreye girmesiyle, önceki zamların bir kısmı vergilerden karşılanıyordu. Ancak, Cuma günü itibarıyla motorinde vergiden karşılanan pay sona erdi ve fiyatlar 5 TL’yi aştı. Devam eden petrol ve akaryakıt fiyatlarındaki artışın ardından, bayram sonrası benzinde de fiyat artışlarının olacağı tahmin ediliyor. Ekonomide genel dengeleri etkileyen yüksek fiyatlar, Türkiye’de enflasyon ve cari açık üzerinde olumsuz etkiler yaratmaya başladı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, savaşın cari açık ve enflasyona olumsuz etkisi olduğunu belirtti. Savaş öncesi ekonomik dengelerin zaten kırılgan olduğu, petrol fiyatlarındaki artışın enflasyonun hızla yükselmesine neden olacağı öngörülüyor. Faiz indirimlerinin durması beklenirken, savaş sürecine bağlı olarak yeni faiz artışları gündeme gelebilir. Bu durum, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin kapanma riskiyle karşı karşıya kalmasına yol açabilir.
Şubat ve Mart aylarında döviz rezervlerindeki gerileme 30 milyar doları aşarken, savaşın devam etmesiyle rezerv erimesinin hızlanması ve bunun cari açık ile birlikte kurlar üzerinde baskıyı artırması olasıdır.
Önümüzdeki hafta, Hürmüz Boğazı’nın açılması için uluslararası çabaların yoğunlaştırılması bekleniyor. İran’ın petrol yüklemesinin büyük bölümünü yaptığı Hark Adası’nın, ABD-İsrail ve başka ülkelerin desteğiyle ele geçirilerek Boğaz’ın açılması amaçlanıyor. Ancak, İran’ın vereceği tepki ve bunun petrol fiyatlarını daha da yükseltebileceği endişeleri bulunuyor. Katar’daki LNG tesislerinin İran tarafından vurulmasıyla, doğal gaz arzı ve fiyatlarında büyük panik yaşanabilir. Petrol ve doğal gaz iletim hatlarının zarar görmesiyle uzun süreli enerji krizleri riski doğuyor.
Uluslararası örgütler, uluslararası yatırımlar ve ekonomik faaliyetler üzerinde alarm durumuna geçti. IMF, petrol fiyatındaki 10 dolarlık artışın enflasyonu 0.4 puan artıracağını belirtti. Dünya Ticaret Örgütü, küresel ticaretin daralacağını ve gıda arzı ve fiyatlarının olumsuz etkileneceğini açıkladı. Savaşın kısa sürede bitmesini umanlar olsa da, mevcut haberler bunun mümkün görünmüyor.
