Erdal Sağlam, İran savaşıyla hızla artan petrol fiyatlarının global ve Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini, enflasyon ve faiz politikalarını nasıl etkilediğine ilişkin analizlerini paylaştı.
Erdal Sağlam, İran savaşı nedeniyle hızla artan petrol fiyatlarının kısa zamanda gerilememesi halinde, küresel enflasyon üzerinde etkili olacağını belirtti. Türkiye’de ise savaşın uzaması, enflasyon ve faiz indirimi süreçlerini zorlaştırmaya başladı.
Yılın ilk iki ayında yüksek seyreden enflasyon oranları sonrası, Mart'tan itibaren, gıda fiyatlarındaki artışla birlikte, yıllık enflasyonun yeniden düşmeye başlaması bekleniyordu. Ancak, öncü veriler Mart ayında da yüksek gıda fiyatlarının devam ettiğini gösteriyor. Dünya Gıda Örgütü FAO da, Şubat ayından itibaren küresel gıda fiyatlarının yeniden arttığını açıkladı.
Artan petrol fiyatlarının, özellikle enerji maliyetlerini yükselterek, enflasyonu artırıcı etkisi olacağı tahmin ediliyor. Ekonomi yönetimi, bu etkiyi azaltmak amacıyla iç piyasada akaryakıt fiyatlarını vergiden büyük ölçüde karşılayan eşel-mobil sistemine geçti. Buna rağmen, akaryakıt fiyatlarındaki artış devam ediyor ve gıda başta olmak üzere tüm malların fiyatlarına yansıyor.
Savaşın süresi, akaryakıt fiyatlarının hangi seviyeye ulaşacağı ve ne kadar yüksek kalacağı üzerinde belirleyici olacak. Brent petrolün varil fiyatı 93 dolara yükseldi ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmaması halinde, yakın zamanda 100 dolar üzerine çıkması bekleniyor. Büyüyen arz eksikliği olmamasına rağmen sigorta sorunları tedariki güçleştiriyor. ABD, bu sorunu çözmek için yeni formüller önerdi, ancak sorunu tamamen gideremedi.
Ham petrol ve akaryakıt fiyatları arasındaki makasın açılması ve sigorta sorununun ürün fiyatlarını hızla artırması nedeniyle, akaryakıt fiyatlarındaki zamlar ham petrol fiyatlarına göre daha yüksek seyrediyor. Ekonomi yönetimi, eşel-mobil sistemini yeniden kullanarak tüketiciye yansıyan fiyat artışlarını frenliyor. Ancak, bu sistem kalıcı değil. Petrol fiyatları 100 doların üzerine çıkarsa veya akaryakıt zamları hızla artarsa, vergiden karşılanan kaynaklar tükenebilir. Yüzde 10’dan fazla akaryakıt zammı olursa, pompa fiyatlarına yansıması kaçınılmaz olacak. Bu hafta da akaryakıt fiyatlarının ortalama 2 TL civarında artması bekleniyor.
Savaşın uzun sürmesi ve küresel, yerel piyasalardaki belirsizlikler nedeniyle, önümüzdeki hafta Merkez Bankası’nın faiz indirimi yapması olası görünmüyor. Savaşın devamı, Nisan’da faiz indirimi yapılmasını da tehlikeye atabilir. Merkez Bankası geçen hafta politika faizini değiştirmeden, piyasa faizlerini 3 puan artırdı. Faiz indirmek için, önce piyasa faizinin yüzde 40’a ulaşması ve ardından politika faizinin düşürülmesi gerekecek, bu zamanlaması henüz belli değil.
Geçen hafta, Merkez Bankası’nın piyasaları yatıştırmak için aldığı önleyici tedbirler olumlu sonuçlar verdi. Faiz artışlarıyla döviz talebi büyük ölçüde karşılandı ve dolar çıkışları durdu. Rezerv satışları toplam 12 milyar doları aştı, bu süreç Şubat ayından Mart sonuna kadar 17 milyar dolar rezerv kaybına neden oldu. Savaş devam ederse rezerv kayıplarının devam edebileceği öngörülüyor. Bu yıl, rezerv kayıplarının 30 milyar dolar seviyesini aşmaması halinde, sorunların daha az yaşanacağı tahmin ediliyor. Rezervler bu seviyeyi aşarsa, döviz talebinde artış ve piyasalarda endişe yaşanabilir. Enflasyon ve faiz beklentilerinin bozulduğu ortamda, 2026 sonunda yüzde 25 olan enflasyon hedefi başarı sayılabilir. Ancak savaşın uzamasıyla, enflasyon ve faiz oranlarında olumsuz gelişmeler daha da belirgin hale gelebilir.
