Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası, uygulanan teşvik sisteminin bölgesel kalkınma farklarını azaltmadığını, aksine farkların arttığını belirtti.
Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada, Türkiye’de uzun yıllardır uygulanan yatırım teşvik sisteminin bölgesel kalkınmışlık farkını azaltmadığı ve farkı daha da büyüttüğü belirtildi.
Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) tarafından yapılan açıklamada, bölgedeki farklılıklara dikkat çekildi. Açıklamada, 60 yıldır uygulanan teşvik sistemlerinin bölgesel kalkınma farkını azaltmadığı ve artış gösterdiği vurgulandı.
1963 yılından bu yana 16 farklı yasa çıkarıldığını paylaşan açıklamada, “Yatırım teşvikleri 1963 yılında sistemli biçimde hayata geçirilmiş, 1980 sonrası dönemde ise çeşitli yasa, kararname ve Bakanlar Kurulu kararlarıyla uygulamalar defalarca revize edilmiştir. Bu düzenlemelerin temel amacı, bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltmaktır ancak, aradan geçen zaman içinde bu hedefin gerçekleşmediği, aksine bölgesel eşitsizliklerin daha da arttığı görülmektedir.” ifadeleri kullanıldı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yayımladığı teşvik belgelerine göre, 20 Nisan 2012 - 20 Nisan 2024 dönemi bölgesel dağılımada, parasal yatırım teşviklerinin yüzde 61’i 1. ve 2. bölgeler arasında yoğunlaşmışken, 5. ve 6. bölgelerin payı yalnızca yüzde 10 civarında kaldı. Açıklamada, şu bilgilere yer verildi:
İstihdam açısından, 6. bölgenin emek yoğun sektörler sayesinde yüzde 23,22 oranında pay sağladığı bildirildi. Ancak, hazır giyim gibi sektörlerde yatırımların yurt dışına kaymasının bölgeyi olumsuz etkilediği ve bölgenin sahip olduğu tek avantajın kaybolmasına neden olabileceği de belirtildi.
30 Mayıs 2025 tarihinde yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi ise önceki uygulamalardan farklı bir sonuç üretmemiş, aksine bölgesel kalkınmışlık farklarını daha da derinleştirmiştir.
2025 Eylül ayında, 6. bölge yatırımlarının bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15, 5. bölge yatırımlarının yüzde 53,6 azaldığı kaydedildi. Aynı dönemde, 1. bölge yatırımları yüzde 50,6 artarken, 2. bölge yatırımlarında ise yüzde 29,9 artış yaşandı. Bu verilerle, toplam yatırımların yüzde 65’inin 1. ve 2. bölgelerde yoğunlaştığı, 5. ve 6. bölgelerin payının yüzde 14,5’te kaldığını gösterdi.
Ekim ayına ait teşvik verileri ise benzer tabloyu ortaya koydu. 2024-2025 karşılaştırmasında, 5. bölge yatırımlarının yüzde 66,8, 6. bölgenin ise yüzde 84,2 oranında azaldığı belirtildi. Buna karşılık, 1. bölgede yüzde 63,4, 2. bölgede ise yüzde 2,20 oranında artış yaşandı. Bu rakamlar, mevcut teşviklerin bölgesel gelişmişlik seviyelerini iyileştirmeyi sağlamadığını ve farklı bir sonuç alınması için değişiklik yapılması gerektiğini göstermektedir.
Teşvik sisteminin amacının bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmak olduğu belirtilirken, bu sorunun yalnızca emek yoğun ve kırılgan sektörleri az gelişmiş bölgelere kaydırmakla çözülemeyeceği vurgulandı. Bu bölgelerdeki yatırımcının mali yetersizliği ve dezavantajlarını en aza indirecek, bürokratik süreçleri azaltacak kapsayıcı ve bütüncül yaklaşımlar önerildi.
