Mardin'de yaşayan bir sanat: Telkari

Telkari ve Çiçek Motifi

Haber: Gülten AKGÜL

(MARDİN) - Mardin telkarisinin inceliklerini anlatan esnaf Mehmet Eyüpoğlu, el emeğiyle şekillenen bu kadim sanatın geçmişten günümüze geçirdiği dönüşümü değerlendirdi. Eyüpoğlu, "Telkaride çiçek motifinin bu kadar belirgin ve ağırlıklı olmasının sebebi şudur; Mardin, geçmiş dönemden bu döneme kadar kurak bir bölgedir. Mezopotamya bölümü kurak bir alan olduğu için burada pek fazla çiçek yetişmez. Haliyle insanlar eşlerine ya telkari sanatından çiçek modelleri götürürlerdi" dedi.

Telkari esnafları Mehmet Eyüpoğlu, el emeğiyle şekillenen bu kadim sanatın geçmişten günümüze geçirdiği dönüşümü ANKA Haber Ajansı'na anlattı. Eyüpoğlu, "Genelde telkari işlemeciliği üzerine tasarımlar yapıyoruz ve işlemeleri sergiliyoruz. Atölyede hazırladığımız çizimler, ustalarımızla birlikte el işçiliğiyle tamamladığımızda satışa hazır hale gelir. Tüm çalışmalar el emeği ve el değeri taşır, her biri farklıdır" ifadelerini kullandı. Mehmet Eyüpoğlu, telkari işleme sırasında kullanılan teknikleri anlattı:

1. Örneklendirecek olursak, ürünler üç kategoriye ayrılır. Çok ince tel kullanımıyla yapılan talkari 0.03 mikron tel ebadında, en zor ve yorucu olanıdır. Bu model, sanatın en saf ve belirgin halini temsil eder. Diğer modellere göre daha kalın teldir ve 'Vav' harfiyle işlenir. Damla motifleri bulunur. Vav, mütevazılığı ve insanın varoluşunu simgeler; anne karnındaki şekli ve dünyaya ilk gelişi temsil eder. Ametist taşıyla birlikte işlenir, yuvalar ise kıl testereyle iki parçaya ayrılır ve lehimle sabitlenir. Taşlar elle sıralanır.
2. İkinci model, en çok tercih edilenlerdendir; ametist taşlarıyla ilişkilidir ve yine kıl testereyle kesilmiş parçalar içerir.
3. Üçüncü model ise Mardin hasırıdır; zincir kısmı örülerek yapılır ve ardından 'gözyaşı damlası' motifi kıl testereyle kesilir. Bu sayede farklı telkari teknikleriyle bütünlük sağlanır.

"Telkarinin kökeni, 'telden edilen kâr' anlamına gelir; Osmanlı döneminden gelen bir terimdir." dedi. Çiçek motifinin sıklıkla kullanılması, bölgenin kurak iklimiyle ilgilidir; çünkü pek fazla çiçek yetişmediği için bu motifler sanata yansımıştır. Eyüpoğlu, "Çiçek motifleri, geleneksel olarak toplamda ve anlam olarak taşınır ve kıymetlidir. Gerek hediye gerekse günlük kullanımda tercih edilir. Günümüzde daha küçük ve minimal modeller yapılabiliyor; önceki yıllarda daha büyük ve gösterişli tasarımlar çalışılıyordu" diye ekledi. Ayrıca, esnaf, 'kişniş' modelinin Mardin’de sembol hale geldiğini ve bereketi simgelediğini belirtti. Telkari sanatıyla yapılan modeller arasında 'kar taneleri' motiflerinin de bulunduğuna dikkat çekildi; her kar tanesinin benzersiz olduğu ve bu modellerin kişiye özel anlamlar taşıdığı söylendi.