Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi ve İstanbul Üniversitesi uzmanı, sosyal medya algoritmalarının bağımlılığı artırdığını ve gençler üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini açıkladı.
Dijital teknolojilerdeki ilerlemelerle birlikte sosyal medya platformlarının önemi ve etkisi sürekli artıyor. ABD ve Çin menşeli şirketler dahil birçok teknoloji firması, kullanıcıların platformlarda geçirdiği süreleri artırmak amacıyla çeşitli yöntemler uyguluyor.
En dikkat çekici yöntemlerden biri ise algoritmalar aracılığıyla kullanıcıların bağımlılığına yol açmak oluyor. Bu algoritmalar, kullanıcıların davranışlarını ve platformda harcadıkları zamanı yükseltiyor. Özellikle ergenlik ve gençlik çağındaki insanların bu süreçte bağımlı hale gelmesi söz konusu olabiliyor.
Dünyanın çeşitli bölgelerinde, sosyal medyanın çocuklar ve gençler üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla çeşitli kısıtlamalar ve yasal düzenlemeler yapılırken, mahkemelerdeki davalar ise devam ediyor. Los Angeles'ta görülen, çocuklarda sosyal medya bağımlılığıyla ilgili dava, teknoloji sektöründe 'tarihi bir hesaplaşma' olarak değerlendiriliyor.
İlyas Kaya, sosyal medya bağımlılığını bireylerin günlük yaşamını olumsuz etkileyen ve kullanımlarını kontrol edememe durumu olarak tanımladı. Kaya, sosyal medya platformlarının kullanıcıların platformda daha fazla zaman geçirmesi için algoritmalar kullandığını ve bu algoritmaların insanların en çok ilgisini çeken içerikleri sürekli ön plana çıkarmak üzere tasarlandığını belirtti.
Bu algoritmaların, kişiyi içine çeken, bir nevi girdap ve kara delik gibi olduğunu vurgulayan Kaya, özellikle duygusal tepki uyandıran içeriklerin öne çıkarıldığını söyledi. Kendisine özel algoritmalarla, kişiye uygun ve duygusal tepkileri tetikleyen içeriklerin sıralandığını belirtti. Ayrıca, sonsuz kaydırma özelliğiyle 'dur' noktası olmadan kullanıcıların daha çok platformda kalmaya devam ettiği anlatıldı.
Platformların amacı ise daha çok reklam gösterimi ve kar sağlamak. Kullanıcılar, bu içeriklere ücretsiz eriştiklerini düşünürken, aslında platformların onları para kazandığı ifade edildi. Bu algoritmalar, psikolojik zaaflar ve ihtiyaçları kullanmak amacıyla tasarlanmıştır ve dijital kumar makinelerine benzetilmektedir.
Kaya, aşırı sosyal medya kullanımının, çocuklar ve ergenlerde psikiyatrik sorunlara yol açtığını dile getirdi. Bu sorunlar arasında majör depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, beden dismorfik bozukluk, yeme bozuklukları ve siber zorbalık gibi olguların bulunduğunu söyledi. Ayrıca, ilerleyen zamanlarda bağımlılık ve kişilik bozukluklarının gelişme riskinin arttığını ekledi.
Kaya, çocuk ve ergenlerin kimlik ve kişilik gelişimlerinin tam olmaması nedeniyle çevresel etkilerden çok daha fazla etkilendiklerini belirtti. Sosyal medyada sürekli beğenilme ve onaylanma arzusunun, gerçek olmayan başarı ve mutluluk algılarını artırdığını, bu durumun özgüveni ve ruh sağlığını olumsuz etkilediğini ifade etti. Ayrıca, 16 yaş altı kişiler için getirilen sosyal medya yasaklarının doğal ve gerekçe temelli olduğunu vurguladı.
Kaya, bağımlılıkta en önemli yöntemin hiç bağımlı olmamak olduğunu belirtti. Bu, çocukların ekran ve sosyal medya kullanımını azaltmakla başlayabilir. Çocukları tam anlamıyla izole etmenin mümkün olmadığını, dijital okuryazarlığın ise en önemli çözüm olduğunu dile getirdi.
Bağımlılık belirtileri gösteren bireylerin uzman desteği alması gerektiğine dikkat çeken Kaya, sosyal medya kullanımını azaltmak için çeşitli önerilerde bulundu. Bu öneriler arasında uygulama süre limitleri koymak, yatmadan önce telefon kullanımını engellemek, ekran karşısında geçirilen zamanı sınırlamak ve farkındalıkla davranışları değiştirmeye çalışmak yer aldı. Ayrıca, sosyal medya detoksu yapmak ve profesyonel yardım almak önemli adımlar olarak vurgulandı.
ABD'deki davalar ve uzman görüşleri, sosyal medyanın çocuklarda yeme bozuklukları, uyku sorunları ve intihar eğilimlerini artırdığı iddialarını doğrular nitelikte. Kaya, gençlerin kendilerini sürekli başkalarıyla kıyaslama ve mükemmel hayatların fotoğraflarını görerek kendilerini yetersiz hissetmelerinin, düşük özgüven ve depresyonun altında yatan temel faktörler olduğunu belirtti.
Sürekli çevrimiçi olma zorunluluğunun, gençlerde kronik anksiyete sebebi olabileceğine dikkat çekti. Ayrıca, beyin gelişimi tam olmadan algoritmaların manipülatif etkilerine karşı, gençlerin dikkat eksikliği ve bağımlılık gibi psikiyatrik problemlerle daha fazla karşılaştığını vurguladı. Sınırlar, yasaklar ve gözetimlerle, bu zararların azaltılabileceği ifade edildi.
